Kla­sy­fi­ka­cja opraw – część 2

Z cyklu: Publi­ka­cje książ­ko­we (10)
Dzi­siej­szym felie­to­nem zamy­ka­my cykl arty­ku­łów poświę­co­nych publi­ka­cjom książ­ko­wym. Koń­czy­my prze­rwa­ny tydzień temu wątek wykle­jek w opra­wach zło­żo­nych, a pozo­sta­ły czas jaki zde­cy­do­wa­li­ście się prze­zna­czyć na tę cho­chli­ko­wą lek­tu­rę,  wypeł­ni­my Wam pre­zen­ta­cją naj­cie­kaw­szych pro­jek­tów zali­cza­nych do  opraw spe­cjal­nych. Za tydzień pre­mie­ra nowe­go cyklu, któ­re­go tema­ty­ka pozo­sta­je jesz­cze tajemnicą.


W tym arty­ku­le znaj­dziesz m.in. odpo­wie­dzi na pytania:
Co to są wyklej­ki i jakie sa rodza­je wyklejek?
Jakie mate­ria­ły uży­wa się do pro­duk­cji wyklejek?
Jakie są rodza­je opraw specjalnych?
Co to są opra­wy spi­ra­lo­wa­ne, zin­te­gro­wa­ne, szwajcarskie?
Co to są opra­wy z otwar­tym grzbietem?
Co jest otabint?


Wyklej­ki

Tak, jak zosta­ło powie­dzia­ne ostat­nio:  w opra­wach zło­żo­nych, łącze­nie okład­ki z wkła­dem odby­wa się za pomo­cą tzw. wykle­jek.  Wpraw­dzie sta­no­wią one część wkła­du i jako takie win­ny być oma­wia­ne w felie­to­nach wkła­dom poświę­co­nym, zde­cy­do­wa­li­śmy jed­nak zająć się nimi w miej­scu, gdzie ich rola będzie wła­ści­wie doce­nio­na, bowiem:

wyklej­ki są ele­men­tem wkła­du, któ­re­go funk­cją jest trwa­łe połą­cze­nie wkła­du z okład­ką. Peł­nią tak­że rolę este­tycz­ną, przy­kry­wa­jąc miej­sca połą­czeń wkła­du i łącze­nia okle­jek z okładzinami.

Opra­wa zło­żo­na posia­da dwie wyklej­ki: przed­nią, łączą­cą wkład z okła­dzi­ną przed­nią, oraz tyl­ną łączą­ca wkład z okła­dzi­ną tylną.

Wyklej­ka przed­nia jest pierw­szą stro­ną publi­ka­cji książ­ko­wej, któ­ra uka­zu­je się oczom czy­tel­ni­ka po otwar­ciu książ­ki, dla­te­go jej rola ozdob­na i este­tycz­na ma rów­nie waż­ne zna­cze­nie, co funk­cja integrująca.

Mate­riał na wyklejki

Obie wyklej­ki, a szcze­gól­nie przed­nia, pod­le­ga­ją bar­dzo dużym naprę­że­niom w trak­cie użyt­ko­wa­nia i są podat­ne na szyb­kie znisz­cze­nie. Stąd mate­riał uży­wa­ny do ich wyko­na­nia winien być z jed­nej stro­ny ele­ganc­ki, este­tycz­ny i ozdob­ny, a z dru­giej wytrzy­ma­ły, o odpo­wied­niej gru­bo­ści i nie­prze­zro­czy­sto­ści, tak aby nie uwi­dacz­nia­ły się na nim śla­dy ele­men­tów, któ­re wyklej­ka ma za zada­nie ukryć przed wzro­kiem czytelnika.

Rodza­je wyklejek

W zależ­no­ści od spo­so­bu w jakim wyklej­ki są połą­czo­ne z wkła­dem, roz­róż­nia­my czte­ry ich rodzaje:

  1. Wyklej­ki wła­sne, któ­rych rolę speł­nia pierw­sza i ostat­nia kart­ka wkła­du. Kart­ki te są nakle­ja­ne odpo­wied­nio na wewnętrz­ne stro­ny okła­dzi­ny przed­niej i tyl­nej. Wyklej­ki wła­sne są naj­mniej wytrzy­ma­łe, dla­te­go też uży­wa się ich do prost­szych i cień­szych pro­duk­cji, w któ­rych wymo­gi este­tycz­ne i wytrzy­ma­ło­ścio­we nie są zbyt wygórowane. 

  2. Wyklej­ki nakład­ko­we, któ­re powsta­ją wsku­tek nało­że­nia na skład­kę pod­sta­wo­wą czte­ro­stro­ni­co­wej skład­ki zewnętrz­nej i skle­je­nia jej z okład­ką. To roz­wią­za­nie umoż­li­wia zasto­so­wa­nie dla wyklej­ki mate­ria­łu inne­go typu niż mate­riał, na jakim jest wydru­ko­wa­na skład­ka podstawowa. 

  3. Wyklej­ki przy­kle­ja­ne. Są to dwie, czte­ro­stro­ni­co­we skład­ki, dokle­ja­ne odpo­wied­nio do pierw­szej i ostat­niej stro­ny wkła­du, a następ­nie łączo­ne z okład­ką. Ten rodzaj wyklej­ki posia­da naj­więk­sza wytrzy­ma­łość i jest powszech­nie sto­so­wa­ny przy opra­wach złożonych. 

  4. Wyklej­ki zło­żo­ne. Wszę­dzie tam, gdzie wyżej wymie­nio­ne roz­wią­za­nia nie speł­nia­ją wymo­gów tech­no­lo­gicz­nych, sto­su­je się bar­dziej skom­pli­ko­wa­ne spo­so­by two­rze­nia wykle­jek, któ­rych szcze­gó­ło­we oma­wia­nie na tym miej­scu mija się zupeł­nie z celem.

Szcze­gó­ło­wą wie­dzą na temat wykle­jek posia­da­ją dzia­ły intro­li­ga­tor­skie więk­szo­ści zakła­dów poli­gra­ficz­nych i to im nale­ży powie­rzyć wybór i wyko­na­nie wła­ści­we­go rodza­ju połą­cze­nia okład­ki z wkła­dem. Jako klient, mamy pra­wo wyma­gać aby połą­cze­nie to speł­nia­ło zarów­no wymo­gi wytrzy­ma­ło­ścio­we, jak i este­tycz­ne oraz współ­gra­ło z pro­jek­tem całej publikacji.

Opra­wy specjalne

Trze­cia gru­pa opraw to opra­wy spe­cjal­ne, czy­li miej­sce zesła­nia dla wszel­kie­go typu odmień­ców, któ­rzy nie dali się zaszu­flad­ko­wać do żad­nej z oma­wia­nych dotych­czas kate­go­rii opraw.

Zazwy­czaj opra­wy spe­cjal­ne są to wyro­by poli­gra­ficz­ne wyma­ga­ją­ce zło­żo­nej, wręcz rze­mieśl­ni­czej tech­no­lo­gii, ale na dzi­siej­szym ryn­ku książ­ki, zdo­by­wa­ją one coraz więk­szą popularność.

Licz­ba moż­li­wych rodza­jów opraw spe­cjal­nych jest prak­tycz­nie ogra­ni­czo­na jedy­nie wyobraź­nią pro­jek­tan­ta i moż­li­wo­ścia­mi tech­no­lo­gicz­ny­mi danej dru­kar­ni. Do omó­wie­nia wybra­li­śmy więc pięć, naj­bar­dziej popu­lar­nych typów opraw spe­cjal­nych. Są to:

  1. Opra­wy spiralowane
  2. Opra­wy zintegrowane
  3. Opra­wy szwajcarskie
  4. Opra­wy z otwar­tym grzbietem
  5. Opra­wy otabint

Opra­wa spiralowana

W tym typie opra­wy, okład­ka z wkła­dem połą­czo­na jest za pomo­cą spi­ra­li. Okład­ka skła­da się z dwóch oddziel­nych okła­dzin przed­niej i tyl­nej. Spi­ra­la obej­mu­je sobą zarów­no okład­ki jak i wkład i zapew­nia bar­dzo dobrą otwieralność.

Obec­nie naj­czę­ściej uży­wa­nym typem spi­ra­li jest spi­ra­la Wire-O z podwój­ną pętlą. Spi­ra­la może być wyko­na­na z meta­lu (srebr­na lub zło­ta) lub z two­rzy­wa sztucz­ne­go (w róż­nych kolorach).

Tego rodza­ju opraw uży­wa się przy pro­duk­cji koło­no­tat­ni­ków, kalen­da­rzy spi­ra­lo­wa­nych, prze­wod­ni­ków, broszur.

Opra­wa zintegrowana

Tutaj, okład­ka z wkła­dem połą­czo­na jest za pomo­cą wykle­jek, ale w prze­ci­wień­stwie do opraw zło­żo­nych, okład­ka skła­da się wyłącz­nie z jed­nej czę­ści i nie posia­da okładzinówek.

W tym aspek­cie przy­po­mi­na opra­wę mięk­ką, ale mate­riał sto­so­wa­ny na tego typu okład­kę posia­da znacz­nie wyż­sze para­me­try wytrzy­ma­ło­ścio­we. Czę­sto jest to mate­riał syn­te­tycz­ny. Okład­ka jest wzdłuż wszyst­kich kra­wę­dzi zawi­ja­na do wewnątrz sie­bie (a nie wokół okła­dzi­nó­wek). Na tę zawij­kę są przy­kle­ja­ne wyklej­ki przed­nia i tylna.

Pozo­sta­łe para­me­try są ana­lo­gicz­ne do opra­wy jed­no­li­tej, więc nie będą tu osob­no omawiane.

Opra­wa szwajcarska

W opra­wie szwaj­car­skiej wkład połą­czo­ny jest z okład­ką przez skle­je­nie jedy­nie z tyl­ną okła­dzi­ną. Sam wkład sca­lo­ny jest lamów­ką przy­kle­jo­ną do zewnętrz­nej czę­ści grzbie­tu oraz zewnętrz­nych stron wkładu.

Dzię­ki takie­mu zabie­go­wi okła­dzi­na przed­nia i grzbiet nie są połą­czo­ne z wkła­dem, co powo­du­je, iż książ­ka ma bar­dzo dobrą otwie­ral­ność. Kon­struk­cja samej okład­ki może być dowol­na. Zazwy­czaj jest to okład­ka jednolita.

Pozo­sta­łe para­me­try są ana­lo­gicz­ne, jak dla opraw zło­żo­nych, więc nie będą tu osob­no omawiane.

Opra­wa z otwar­tym grzbietem

Tu z kolei okład­ka skła­da się z dwóch osob­nych okła­dzin sfal­co­wa­nych na pół i przy­kle­jo­nych za pomo­cą wyklej­ki, osob­no do pierw­szej i osob­no do ostat­niej stro­ny wkładu.

Sam wkład jest szy­ty lub szy­to-kle­jo­ny. Ze wzglę­du na odsło­nię­ty grzbiet, poszcze­gól­ne ście­gi zszy­tych skła­dek wkła­du wraz z łączą­cym je kle­jem two­rzą dodat­ko­wy walor estetyczny.

Opra­wa otabind

Jest to publi­ka­cja książ­ko­wa skła­da­ją­ca się z okład­ki i wkła­du, połą­czo­ne­go z okład­ką za pomo­cą taśmy. Taśma jest przy­kle­jo­na do wewnętrz­nych stron okład­ki i do zewnętrz­nych stron wkładu.

Sam wkład jest sca­lo­ny spe­cjal­nym mate­ria­łem zwa­nym mer­lą. Dzię­ki takie­mu zabie­go­wi opra­wa typu ota­bind cha­rak­te­ry­zu­je się bar­dzo dobrą otwie­ral­no­ścią. Kon­struk­cja samej okład­ki może być dowol­na. Zazwy­czaj jest to okład­ka twar­da jednolita.

Pozo­sta­łe para­me­try są ana­lo­gicz­ne, jak dla opraw zło­żo­nych, więc nie będą tu osob­no omawiane.


Tym oto spo­so­bem wyczer­pa­li­śmy do spodu temat kla­sy­fi­ka­cji opraw i jed­no­cze­śnie zakoń­czy­li­śmy cykl felie­to­nów poświę­co­nych publi­ka­cjom książkowym.

Za tydzień roz­po­czy­na­my kolej­ny cykl felie­to­nów, któ­re­go tema­ty­ki dzi­siaj jesz­cze nie zdra­dzi­my, gdyż jak przy­sta­ło na dobry serial, w naj­bar­dziej intry­gu­ją­cym momen­cie koń­czy­my ten odcinek.


Z cho­chli­ko­wym przy­mru­że­niem oka
Wasz typo­gra­phic hobgoblin
Andrzej Gołąb
www.cuddruk.pl
30-03-2019
Foto: Cho­chliQ

Powe­red by Face­bo­ok Like

Tagi: , , , , , , , , , , ,

dodaj komentarz

Musisz byc zalogowany aby komentowac.